استان شناسی

دامغان کهنترین و باستانیترین شهر پارتی ایران است. نام قدیم آن ده مغان و صد دروازه بوده است و دارای آثار باستانی فراوانی از جمله تاریخانه میباشد. دامغان پایتخت اشکانیان بوده است. این شهر مرکز شهرستان دامغان است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۵۹٬۳۰۰ نفر بودهاست.^[۳] دامغان از شهرهای بسیار کهن و قدیمی ایران است و نام آن در گذشته صددروازه بودهاست. مردم دامغان به زبان فارسی و لهجه دامغانی تکلم میکنند.^[۴]

مسجد تاریخانه

تاریخانه (به معنای خدایخانه، خانهٔ خدا) از آثار باستانی دامغان است که طبق تحقیقات اداره کل باستانشناسی، پیش از تسلط اعراب بر ایران، آتشکده بوده و بعداً به مسجد تبدیل شده است. ساختمان بنای مجدد آن مربوط به قرن دوم هجری است و اسلوب ساختمان آن نیز به سبک بناهای دوره ساسانیان میباشد. تاریخانه در ترکی به معنای خانهٔ خداست.[۱]

این مسجد نمونهٔ بسیار زیبا و کاملی از مساجد قرون اولیه اسلام به شمار میرود. شیوهٔ معماری مسجد مأخوذ از معماری ساسانی است. ساختمان مسجد شامل یک صحن یا حیاط مرکزی است که اطراف آن را رواقهای سرپوشیده احاطه کرده است. شبستان مسجد بر روی هجده ستون مدور (سه ردیف شش تایی) استوار شده است. این ستونها یک متر و نیم قطر دارند و از نظر ویژگیهای معماری مشابه ستونهای کاخهای ساسانی هستند. طاقهای مسجد از آجر است و به طاقهای دورهٔ قبل از اسلام، یعنی عهد ساسانی شباهت بسیار دارد.[۲]

در طی قرون، تاریخانهٔ دامغان بارها مرمت و بازسازی شده است. منارهای آجری در عهد سلجوقیان به این مجموعه اضافه شده است که اکنون ۲۵ متر ارتفاع دارد و بدنهٔ آن با آجرکاری تزیین شده است.[۳]

مسجد تاریخانه مربوط به قرن ۲ و ۳ و ۵ هu200d. ق است و در دامغان، خیابان ایستگاه راه آهن واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۸۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۴]